พ่อของเพื่อนผมเดินไปเข้าห้องน้ำตอนตีสี่ ระยะทางจากเตียงถึงประตูไม่ถึงห้าก้าว แกล้มตรงขอบพรมเช็ดเท้าหลังจากนั้นคือโรงพยาบาล ผ่าตัดสะโพก นอนพักฟื้น กายภาพ แล้วก็ไม่เคยกลับมาเดินได้เหมือนเดิมอีกเลย จากคนที่ยังขับรถไปตลาดเองได้ กลายเป็นคนที่ต้องมีคนพยุงเข้าห้องน้ำ ภายในเวลาไม่ถึงสามเดือน เรามักคิดว่าการล้มคืออุบัติเหตุเล็ก ๆ ที่เดี๋ยวก็หาย แต่สำหรับผู้สูงอายุ การล้มหนึ่งครั้งคือจุดเปลี่ยนที่ทั้งครอบครัวจะจำไปตลอด
ทำไมผู้สูงอายุถึงล้มง่ายกว่าที่เราคิด
การล้มไม่ค่อยเกิดจากสาเหตุเดียว มันมักเป็นหลายอย่างมาบรรจบกันพอดีในวินาทีนั้น
ร่างกายเปลี่ยนไปโดยที่ท่านไม่ได้บอกเรา
มวลกล้ามเนื้อลดลงตามวัย ทำให้ขาไม่มีแรงพอจะยันตัวเมื่อเสียหลัก การทรงตัวแย่ลง สายตามัวลงโดยเฉพาะในที่แสงน้อย และหลายท่านมีอาการชาปลายเท้าจนไม่รู้สึกว่าเหยียบอะไรอยู่
ยาบางชนิดทำให้เวียนหัวโดยไม่รู้ตัว
ผู้สูงอายุจำนวนมากกินยาหลายตัวพร้อมกัน ยาลดความดัน ยานอนหลับ ยาแก้แพ้ ยาคลายกังวล บางตัวทำให้มึนงงหรือความดันตกเวลาลุกยืน ถ้าท่านบ่นว่าลุกแล้วหน้ามืดบ่อย ๆ อย่ามองข้าม ควรถือรายการยาทั้งหมดไปให้แพทย์หรือเภสัชกรทบทวนพร้อมกันทีเดียว
ความกลัวเองก็ทำให้ล้มได้
ท่านที่เคยล้มแล้วมักกลัวการล้มซ้ำ จึงเดินน้อยลง ขยับน้อยลง กล้ามเนื้อยิ่งอ่อนแรง แล้วก็ยิ่งเสี่ยงล้มมากขึ้นไปอีก เป็นวงจรที่หมุนลงเรื่อย ๆ
เดินสำรวจบ้านตัวเองสักรอบ ในมุมของคนอายุแปดสิบ
ลองทำแบบนี้จริง ๆ สักครั้ง เดินช้า ๆ ทั้งบ้านตอนกลางคืน แล้วดูว่ามีอะไรบ้าง
พื้นและทางเดิน
พรมเช็ดเท้าที่ไม่มียางกันลื่นคือศัตรูอันดับหนึ่ง สายไฟที่พาดผ่านทางเดิน กล่องของที่วางไว้ชั่วคราวมาสามเดือน ธรณีประตูที่สูงขึ้นมานิดเดียวแต่พอสะดุดได้ พื้นต่างระดับที่ไม่มีอะไรบอก และพื้นเปียกหน้าอ่างล้างจาน
ห้องน้ำ คือจุดที่เกิดเหตุบ่อยที่สุด
พื้นเปียกตลอดเวลา ไม่มีราวจับ ชักโครกเตี้ยจนลุกยาก อ่างอาบน้ำที่ต้องก้าวข้าม ควรติดราวจับข้างชักโครกและในที่อาบน้ำ ใช้แผ่นกันลื่น และถ้าเป็นไปได้ ให้มีเก้าอี้พลาสติกสำหรับนั่งอาบน้ำ
แสงสว่างตอนกลางคืน
หลายคนล้มระหว่างทางไปห้องน้ำตอนดึก ควรมีไฟกลางคืนตลอดทางจากเตียงถึงห้องน้ำ และสวิตช์ไฟควรอยู่ในระยะที่เอื้อมถึงจากเตียง
ของใช้ที่ต้องปีนหยิบ
ถ้าจานชามหรือของใช้ประจำวันอยู่บนตู้สูง วันหนึ่งท่านจะปีนเก้าอี้ขึ้นไปหยิบเองตอนที่ไม่มีใครอยู่ ย้ายของที่ใช้บ่อยลงมาระดับเอวถึงไหล่ทั้งหมด
รองเท้าและเสื้อผ้า
รองเท้าแตะหลวม ๆ ที่ใส่ในบ้าน กางเกงขายาวเกินจนเหยียบชายกางเกง ถุงเท้าลื่นบนกระเบื้อง เรื่องเล็กพวกนี้เป็นเหตุของการล้มมากกว่าที่ใครคิด
สิ่งที่ช่วยได้มากกว่าการจัดบ้าน
ให้ท่านได้ขยับทุกวัน
ขาที่ไม่ได้ใช้จะอ่อนแรงเร็วมาก การเดินในบ้านวันละหลายรอบ ลุกนั่งจากเก้าอี้ซ้ำ ๆ หรือยืนทรงตัวจับพนักเก้าอี้ ล้วนช่วยได้ ถ้าท่านมีโรคประจำตัวหรือเพิ่งผ่าตัด ควรให้แพทย์หรือนักกายภาพบำบัดออกแบบกิจกรรมให้เหมาะกับท่านโดยเฉพาะ
ตรวจสายตาและการได้ยินประจำปี
ต้อกระจกที่ยังไม่ได้ผ่า หรือแว่นที่ค่าสายตาไม่ตรงมาสามปีแล้ว ทำให้มองไม่เห็นขั้นบันได ส่วนการได้ยินที่แย่ลงมีผลต่อการทรงตัวมากกว่าที่หลายคนรู้
กินให้พอ โดยเฉพาะโปรตีน
ผู้สูงอายุที่กินน้อยลงจะสูญเสียมวลกล้ามเนื้อเร็ว ทำให้ขาไม่มีแรง ถ้าท่านเบื่ออาหารหรือน้ำหนักลดต่อเนื่อง ควรปรึกษาแพทย์เรื่องแนวทางโภชนาการที่เหมาะกับโรคประจำตัวของท่าน
วางแผนไว้ว่า "ถ้าล้มแล้วจะทำยังไง"
เตรียมกริ่งหรือโทรศัพท์ไว้ใกล้เตียงเสมอ สอนท่านว่าถ้าล้มแล้วลุกไม่ได้ ให้กดเรียกก่อน อย่าฝืนลุกเอง และถ้าท่านอยู่บ้านคนเดียวเป็นประจำ ควรมีคนโทรเช็กเป็นเวลาทุกวัน
เมื่อบ้านปลอดภัยไม่พออีกต่อไป
ครอบครัวส่วนใหญ่ปรับบ้านจนสุดทางแล้ว แต่ยังนอนไม่หลับอยู่ดี เพราะความจริงคือ ต่อให้ติดราวจับครบทุกจุด ถ้าไม่มีคนอยู่ด้วยตลอดเวลา ก็ยังมีช่วงเวลาที่ท่านอยู่คนเดียว
ถ้าท่านล้มซ้ำมากกว่าหนึ่งครั้งในรอบไม่กี่เดือน ลุกเข้าห้องน้ำเองไม่ไหว หรือต้องมีคนพยุงตลอด นั่นคือสัญญาณว่าท่านต้องการการดูแลระดับที่บ้านทั่วไปให้ไม่ได้ ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ ที่ออกแบบมาเพื่อผู้สูงอายุโดยเฉพาะจะมีทั้งโครงสร้างอาคาร ราวจับ พื้นกันลื่น และที่สำคัญที่สุดคือมีคนอยู่ด้วยตลอด 24 ชั่วโมง
ที่ บ้านลลิสา เราเห็นผลของการล้มหนึ่งครั้งมามากพอที่จะให้ความสำคัญกับเรื่องนี้เป็นอันดับต้น ๆ
- สภาพแวดล้อมออกแบบสำหรับผู้สูงอายุ ทั้งราวจับ พื้นกันลื่น และทางเดินที่ไม่มีสิ่งกีดขวาง
- ทีมผู้ดูแลประจำตลอด 24 ชั่วโมง พร้อมช่วยเหลือในการเคลื่อนย้ายและเข้าห้องน้ำ
- พยาบาลวิชาชีพประเมินความเสี่ยงและติดตามอาการอย่างต่อเนื่อง
- กิจกรรมเคลื่อนไหวและกายภาพเบื้องต้นภายใต้การดูแลของทีมงาน
- ดูแลผู้สูงอายุที่ช่วยเหลือตัวเองได้บางส่วนไปจนถึงผู้ที่ต้องการการดูแลใกล้ชิด
การล้มครั้งต่อไปอาจไม่มีใครเห็น ถ้าคุณกำลังกังวลเรื่องนี้อยู่ทุกคืน ลองให้เราช่วยดูแลท่านแทน
นัดหมายเข้าชมศูนย์หรือปรึกษาทีมบ้านลลิสาได้ที่ 088-252-4336 หรือทัก LINE @baanlalisa — ปรึกษาฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
สาระน่ารู้ที่เกี่ยวข้อง
พาร์ทเนอร์ของเรา
บ้านลลิสา เครือศูนย์ดูแลผู้สูงอายุและดูแลผู้ป่วยระยะพักฟื้น
