ความปลอดภัยด้านยาและการจัดการ Polypharmacy: จัดการ “กองยา” ให้ปลอดภัย คืนสุขภาพที่ดีใน ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ

ทางการแพทย์ระบุว่า ภาวะ Polypharmacy คือการที่ผู้ป่วยมีการใช้ยาตั้งแต่ 5 ขนานขึ้นไปพร้อมกัน (รวมถึงยาที่แพทย์สั่ง ยาซื้อเอง และสมุนไพร) สาเหตุหลักมักเกิดจากการที่ผู้สูงอายุมีโรคประจำตัวหลายโรค และไปพบแพทย์หลายท่านในโรงพยาบาลต่าง ๆ ทำให้ได้รับยาซ้ำซ้อนโดยไม่มีการประสานข้อมูลกัน หรือเกิดวงจร “ยาปราบยา” (Prescribing Cascade) คือเมื่อกินยาตัวแรกแล้วเกิดผลข้างเคียง แทนที่จะปรับเปลี่ยนยา แพทย์กลับจ่ายยาตัวที่สองเพื่อมารักษาผลข้างเคียงของยาตัวแรก และจ่ายตัวที่สาม สี่ Five ตามมาเรื่อย ๆ จนกลายเป็นวงจรกองยาที่ไม่มีวันสิ้นสุด

เมื่อผู้สูงอายุกินยามากเกินไป สิ่งที่จะตามมาทันทีคือ:

• การเปลี่ยนแปลงทางเภสัชจลนศาสตร์: ร่างกายผู้สูงวัยมีสัดส่วนของไขมันเพิ่มขึ้น แต่น้ำและมวลกล้ามเนื้อลดลง ทำให้ยาที่ละลายในไขมันตกค้างในร่างกายยาวนานกว่าปกติ ประกอบกับตับและไตขับยาได้ช้าลง ส่งผลให้เกิดภาวะ “ยาเกินขนาด” (Drug Toxicity) ได้ง่ายแม้จะกินตามปริมาณที่ระบุ
• ปฏิกิริยาระหว่างยา (Drug-Drug Interaction): ยาตัวหนึ่งไปเสริมฤทธิ์หรือหักล้างฤทธิ์ของยาอีกตัวหนึ่ง เช่น การกินยาละลายลิ่มเลือดควบคู่กับยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ซึ่งจะเพิ่มความเสี่ยงให้เกิดเลือดออกในกระเพาะอาหารอย่างรุนแรงถึงชีวิต